Tasarım Mühendisliği

ÖNSÖZ

Teknolojinin gelişim süreci, tasarım mühendisliği yaklaşımı ve yöntemleri, yeni teknolojilerin geliştirilmesi, toplum yaşamını değiştirebilecek nitelikteki işlevsel ve biçimsel olarak özgün tasarım ürünlerinin kullanıma sunulması, toplum bireylerinin daha üst düzey yaşam konforlarına ulaşmalarının sağlanması için önde gelen etkinliklerden, toplumsal ölçüt ve değerlendirmelerden biri olmaktadır. Toplumların geçmiş yıllarında düşünülemeyen, zamana bağlı bilimsel ve teknolojik düzeylerin yeterli olmadığı ve hayallerde canlandırılamayan ürünlerin, toplum ve bireylerin kullanımına sunulması mühendislik yaratıcılığı ve bunu izleyen mühendislik tasarımı ve üretim etkinlikleri ile mümkün olmaktadır. Tasarım mühendislerinin asıl görev ve sorumlulukları, yeni ve özgün mühendislik ürünlerini düşlemek, geliştirmek ve bunları gerek toplumun ve gerekse bireylerin kullanımına kazandırmaktır. At arabalarından, kuyu çıkrıklarından başlayan tarihsel gelişim süreci, çağdaş yaşamda özel otomobillere, uçaklara ve sayısız mühendislik ürünlerine evrilmiştir. Bu ürünlerin güncel yaşama sunulmasından önce yaratıcı bireyler tarafından düşlenmesi, yaratıcı bireylerin hayalleri ve sanal bir senaryo içinde canlandırılması bu sürecin ilk adımıdır. Yaratıcı bireylerin düşlerini fiziksel ürünlere dönüştürmesi, yaşadıkları çağın bilimsel ve teknolojik olanakları içinde fiziksel üretimi gerçekleştirebilmeleri çok saygın bir davranış modelidir. Bu etkinlik ve düşlerden fiziksel üretime kadar geçen davranışlar bütünü, farklı konularda olsa da mühendislik etkinlikleri olarak tanımlanmaktadır.

Mühendislik etkinlikleri, yoğun ve sistematik bir eğitim ile bilgi ve deneyim birikimi tabanı üzerinde gelişen, yaratıcılığın ağırlıklı olarak mühendislik eğitimiyle kazanıldığı ve kısmen bireyin kişisel yeteneklerinin katkısının da rol oynadığı zihinsel etkinlikler bütünüdür. Ancak bireylerin eğitimi konularında çalışmakta olan eğitim uzmanları, doğuştan var olan yaratıcı eğilimlerin, doğru ve yerinde bir eğitim almadan çok yararlı ve topluma dönük üretken sonuçlara ulaşılmasında yeterli olmadığını düşünmektedir. Yine benzer bir görüşle, yaratıcı mühendislik yaklaşımları ile alışagelmiş mühendislik yöntemlerini uygulayarak toplum konforunu geliştiren mühendislik yaklaşımlarının farklılığı da dikkat çekmektedir.

Doğuştan da olsa yaratıcı yeteneklere sahip bireylerin, yaratıcı ürünler geliştirmek için yol gösterici bilgi ve deneyim birikimine ihtiyaçları vardır. Geleneksel mühendislik eğitiminin yaratıcı yeni ürünlerin geliştirilmesine katkılarının daha da üst düzeylere taşınması ve çevremizde görmeye alıştığımız mühendislik ürünlerinin gelenekselleşmiş düzenleri dışına çıkabilen mühendislik ürünlerine yönelmemiz bir tercih nedeni olmaktan çok, bir zorunluluk haline gelmiştir. Böylece alışageldiğimiz teknolojik ürünlerden kökten farklılıklar içeren yeni teknolojilere ve ürünlere güçlü bir yönelim ve geliştirme yaklaşımı önem kazanmaktadır. Ancak alışılagelmiş mühendislik ürünlerinden kökten farklılaşmış ürünlere geçiş, genellikle ticari sınırlamalar altındadır ve süreklilik sorunları nedeniyle kolay olmamaktadır. Buna ek olarak, bireylerin yaşamlarında risk almaktan kaçınmaları çok olağan bir davranış olarak tasarım mühendislerini yönlendirmektedir. Bu bir kısıtlama olmasa da ticari risklerden kaçınmak iş insanları ve mühendisler için olağan bir tavırdır. Yeni ürünlerin ve teknolojilerin geliştirilmesi her zaman risk taşır, bilgi ve deneyim birikimi ister. Bu ortamda itici güç olarak biyolojik sistemler ve doğa, yardımını yaratıcı mühendislerden esirgememektedir.  Yaratıcı tasarım mühendisleri, yaratıcı ürün düşlerini ve fikirlerini çevremizde gördüğümüz biyolojik sistemler ve doğa sistemlerinden alırlarsa, dünya gezegeni üzerinde milyonlarca yılda oluşan bilgi ve deneyim birikiminden yararlanma fırsatını, bu bilgi ve deneyimi öğrenerek, evrimleşme sonuçlarını mühendislik ürünlerine uygulama şanslarını bulabilirler. İstisnasız tüm biyolojik sistemler ve doğal yapılar, milyonlarca yıldan süzülerek gelen, en yalın haliyle mükemmel olarak tanımlayabileceğimiz, her konuda sonsuz sayıda ve sorunsuz seçenekleri, toplum ve bireylerin kullanımına yönelik ürünler olarak sunmaktadır. Yaratıcı mühendislerin uygun yaklaşımlarla kendilerine sunulan bu ürünlerden yararlanarak, yaşadıkları çağın bilim ve teknoloji koşullarına uyumlu mühendislik ürünleri (yapay ürünler) tasarlayıp üretmeleri doğal, etkin ve saygın görevleridir.

Biyolojik sistemleri ve doğal yapıları gözlemleyerek, bu varlıkların mükemmel işlevlerini ve yapılarını, düzen ve biçimlerini çağdaş bilgi ve deneyim birikimimizi kullanarak çözümleyerek, toplum ve bireylerin yararına ürünlere dönüştürme sürecini başarıyla uygulayabiliriz. Bu kapsamda biyolojik sistemlerden yararlanarak “Biyo-esinlenmiş” veya “Biyo-mimetik”, doğal yapılardan yararlanarak “Doğa-esinlenmiş” veya “Doğa-mimetik” ürünler geliştirebiliriz.

Bu kitabın yazarları olarak, farklı düzeylerde ve görevlerde “Biyo/Doğa-X” kısaltılmış adıyla genellediğimiz ve tanımladığımız bu konulardaki çalışmalarımızı, ortak bilgi ve deneyim birikimlerimizi mühendislik yöntemleri ve mühendislik terminolojisi ile kitap kapsamında mühendislik dünyasına aktarmayı amaçladık.

Son söz olarak, bilim ve teknoloji alanlarında çalışan, sağlık bilimlerinden mühendisliğe, sosyal bilimlerden tarıma kadar her konuda, mutfaktan uzay aracına, maden ocaklarından okyanus derinliklerine kadar tüm ortamlarda, her meslekten bireylere önemli bir önerimizi sunmak isteriz. Konunuz ne ise, o konuda nereye ulaşmak istiyorsanız, çalıştığınız konunun Biyo/Doğa alanlarında hiç tereddütsüz bir karşılığını bulursunuz. Ulaşabildiğiniz bu konu, başarınız için gerekli seçenekleri size verecektir.

Prof. Dr. Abdülkadir Erden

Doç. Dr. Zühal Erden

Dr. Aylin Konez Eroğlu